زمانی بود که آدمها ساده و بی ریا ‚ دنیا ندیده و زهر نچشیده بودند ‚طعم جور و ستم کردن را نمی دانستند  ‚ شیرینی و لذت سوار بر مرکب قدرت توام با درنده خویی و در نتیجه صاحب هر چه دوست داشتنی است را نمی دانستند و نچشیده بودند. همه ساده بودند و بی رنگ ‚ بی گناه و "بزرگوار گول خور" همچون شنگول و منگول و به واقع که شنگول هم بودند اما نه از نوع موذیانه و رذیلانه امروزی آن بلکه با شریک شدن در غم و شادی هم نوعان خود چرا که "بنی آدم اعضای یکدیگرند ...". اما اکنون ؟ شادی خود را در ازای غم و اندوه  دیگران  می خواهند ‚ پیروزی خود را در شکست همنوع و بلکه دوست و آشنای خود. گرگی که در جلد شنگول و منگول ‚ شوخ و شنگی خود را در درد و الم دیگری می جویند حتی اگر برای لحظه ای باشد. شوخ و شنگی ‚ امروزه به بیعاری و بی دردی بی مسئولیتی چشم بستن بر واقعیات بدل گشته است. کمتر کسی یافت می شود که بشنگد اما لوده و بیعار نباشد. کمتر کسی شوخ است و مسئولیت پذیر و همدرد با همنوعان خود باشد. همدردی هم تظاهری و ژستی سطحی و زودگذر بیش نیست . چرا که با بیان جوکی هرچند بی مزه آنی از ذهنش بیرون می جهد و به راحتی در اعماق ذهن ناپایدار و بی بنیانش گم می شود.

کوکب نمادی است از روح گرم و مهمان دوست ما که در اوان کودکی و تحصیل ذهنمان را با آن آشنا می کردند. آخر ما به مهمان نوازی و مردمداری شهره بوده ایم. از دید ما مهمان حبیب خدا بود. کسی نا امید از در خانه مان رانده نمی شد. حال فرقی نمی کند که این خانه خانه سکونت باشد یا خانه دل که محل و مامنی برای غم و شادی دیگران  بخصوص آنهایی که دوستشان داریم . اما اکنون ؟ نگاه به هر چیزی بازاری و اقتصادی شده . چه مهمان و چه میزبان به حساب و کتاب مشغولند. توجهات از درون به بیرون آمده. مهمان و میزبانی که بی ریا و در کمال سادگی جویای سلامتی و سامان یکدیگر بودند امروز در در پی ارزیابی یکدیگر و یافتن نقاط ضعف و قوت یکدیگرند . ضعفی که از آن شاد شوند و قوتی که در پی سرکوب و انهدامش برآیند. حال چه مهمان دل باشد و چه مهمان خانه. در هر حال امروزه مهمان و میزبان کمتر به هوای شادی و شادکامی یکدیگرند بلکه بیشتر در پی کم کردن روی یکدیگرند و این حداقلی است که از دستشان برمی آید. اگرچه اوضاع بد اقتصاد مملکت شرایط را مهیاتر کرده اما بی تعارف بگویم که اینها بیشتر بهانه اند و بس. مگر اندکی که شامل حال ستمکشان هر دوره است.

گاهی رنگ زرد زیبا به نظر می رسد گاهی رنگ آبی  ‚ گاهی رنگ سرخ و گاهی سبز. زمانی مردم سیرت را می نگریستند و زیبا می یافتند و به آن ارج می نهادند. چون اعتقاد داشتند که "تن آدمی شریف است به جان آدمیت ...". افراد با یک پیراهن و یک شلوار که چندین سال استفاده می رساند شیک بودند و زیبا و قابل تحسین و تعریف. پرده ای ساده و تمیز خانه را بسیار آراسته می کرد و چقدر با صفا و دلنشین! اما اکنون ؟ نگاه از باطن به ظاهر برگشته است. صورت هر چیز گویای مکان و موقعیت و شان و شوکت آن است. انگار انسانیت با یک دماغ آراسته و قلمی و یا یک عینک دودی به کمال رسیده است. هر قدر بزک بیشتر باشد آدمیت بیشتر است. و طبعا منزلت اجتماعی ای که برای فرد در نظر می گیرند بالاتر است. و چقدر جالب و اسفبار است که چنین نگاهی شامل حال آدم هر قشر و طبقه ای شده است ‚ مذهبی و غیر مذهبی  ‚ زن و مرد ‚ بزرگ و کوچک ‚ رییس و مرئوس ‚ آشنا و بیگانه و ... رسم بود زمانی به پسری که سربازی نرفته بود زن نمی دادند چرا که هنوز جوهره مرد و مردانگی نیافته بود. باید اهل کار و زندگی میشد یا به اجتماع راه یابد. و در مقابل دختر نیز چنین بود تا صفات زنانگی اش کامل نبود زن زندگی نمی شد. اگر چه امروزه امل بودن تلقی می شود اما دختر ابتدا باید کدبانوی خانه می شد آنگاه زنی در خور زندگی . و چه بجا و درست رفتار می کردند. زنی که هنوز درکش از زشتی و زیبایی و خوبی و بدی از نوک دماغش فراتر نمی رود چگونه می تواند "مردی پرورش دهد که به بهشت برود!" بدا به حال و روز ما که زنمان پیش از اینکه به بلوغ فکری و حتی جنسی اش برسد به بزکش می اندیشد و مردمان  که جز بیعاری ‚ تنبلی ‚ لودگی ‚ ظاهربینی و  نهایتا بی  ارزشی چیزی در انبانش یافت نمی شود. بدتر اینکه لاف آزادی خواهی و دمکراسی و حقوق بشر و الفاظ دهن پر کن دیگر این جماعت گوش فلک را کر کرده ست. یقینا فرق بین جمهوری ‚ اسلام و جمهوری اسلامی را هم نمی دانند چرا که همواره اندیشه شان یا به قد دماغشان بوده است یا به درازای موی ثابت و استوار کله شان!

آیین لوطی گری ‚ پهلوانی و وفاداری  از دیر باز در این مرز و بوم  سایه اش را گسترانیده بود. کسی را با نامردی و دودوزه بازی و نیرنگ کاری نبود. اگر هم چنین چیزی بود امری نکوهیده و زشت تلقی می شد. دیگران آن را مذمت می کردند. دودره بازی و باعث طرد افراد از جماعت می شد. راستی و راستکاری بسیار باارزش و پسندیده بود. کسی به خودش اجازه نمی داد که دیگری را بخصوص اگر آشنا و دوست باشد بفریبد. اگر هم چنین می کرد لااقل وجدانی داشت که آنرا هشدار دهد. اما اکنون ؟ تبانی و هم پیالگی از ابزار مهم زندگی است. به ویژه اگر پیشرفتی در آن باشد اینجاست که حتی به بستگان دور و نزدیک هم می کشد. اگر قرار است به نان و نوایی برسد چه باک که قدری هم از وجدان و انسانیت و راستی هزینه کند. چه اهمیتی دارد اگر با کمی کلک و نیرنگ به ساحل امن و آسایشی رسید که بر بالای خوان گسترده آن ضرر وزیان مادی و معنوی "کوچکوار گول خور" خود را به نظاره بنشیند. کافی است کمی از وجدان را سرکوب و مغلوب کند که چنین هم میکند. امروزه زندگی ماشینی و ناملایمات گوناگون به کمک افراد آمده تا در سایه آن به مهارتی برسند تا عذاب وجدانی را احساس نکنند. آخر دوستی و محبت تا آن جایی با ارزش و پسندیده است که منفعتی مادی یا معنوی در آن باشد وگرنه چه نیازی است که آدم خود را در قالبی از هنجارهای دست و پاگیری کند که به نام انسانیت می خوانندش. دوستی که در معرکه نیست و با آمال و آلام خود مشغول است چه  نیکو فرصتی را می دهد تا با دشمنش بر سر یک سفره نشیند و با کمال آسایش خیال بهره جوید. کافی است وجدان و ارزشها را نادیده انگاریم آنگاه هر کاری شدنی است. "اگر خدا(وجدان) نباشد هر چیزی ممکن است".

تا زمانی که انسان با طبیعت درگیر بود آرام , عادل , درست کردار و صادق بود لااقل برای هم نوع خود. اما از زمانی که نبرد بین منافع انواع آدم آغاز گشت صداقت و راستکاری نیز کم کم رخت بربست. آدمی صافی و روشنی دلش با صفای روحبخش طبیعت عجین است و از طبیعت است که لطف و صفای دل را می آموزد. در گذشته جمعیت روستایی بیشتر از حالا بود و طبعا لطف و صفای دلشان نیز بیشتر بود. صداقتشان به زلالی و شفافیت آب بود. اما اکنون ؟ به لطف و میمنت زندگی شهری و ماشینی و البته به همراه حقه و نیرنگ , ریا و غل و غش, منفعت جویی و خودخواهی , و ماهیت ویرانگری طبیعت که خاص اغلب آدمهای امروزی است , چنان بر سادگی و صداقت انسان وار گذشته تاخته اند که آدم دیروز ارزشهایش را نه در کنار زندگی درست و اصیل و پاک خودش بلکه در کنار جماعت ماشینی فخر فروش متظاهری جستجو می کند که خودش نیز از این منجلاب رنج می برد و در رویای رسیدن به همان صافی و صداقت گذشته ای است که از فطرت پاک و بی آلایش آدمی برمی خیزد. اگر به نجوای دلش گوش کند می گوید:"طراز زر کش پیرهنم مبین   چون شمع سوزهاست نهانی درون پیرهم..."(البته اگر هنوز اثری از همان وجدان پاک انسانی وجود داشته باشد). اما آدم امروزی گوسفند را نماد املیسم می داند و در عوض سگ و توله سگ را مظهر تمدن و آدمیت. چه مفلوک و بدبختند کسانی که آرامش و محبتی را که خود رمانده اند در حیوانات جستجو می کنند. مگر نه این است که خلایی را احساس می کند که آن خلا معمولا احساس نیاز به محبت و داشتن یک مونس و همدم و رفیقی است با او درد دل کند. در غیر این صورت به دنبال ابزار تفاخر است که چه بدتر. افسوس که زرق و برق ظواهر اغلب افراد را می فریبد و با خود همراه می کند.

بزرگ مرد شعر و ادب پارسی صدها سال پیش سروده است: "ز نیرو بود مرد را راستی  ز سستی کژی زاید و کاستی..." . این نمونه ای است از فرهنگ و هنجار با ارزش اصیل این مرزو بوم که حتی در اسطوره ای چون آرش کمانگیر بر تارک ارزشهای هر فرهنگی می نشیند و ما این چنین بوده ایم. زمان زیادی نگذشته است از دورانی که مردی و جوانمردی ورد کلام مردم کوچه و بازار بود. ایستادگی و مقاومت در برابر هر ناملایمتی قابل تحسین و ارزشمند بود. جامعه با هر خمودی و سستی سر ستیز داشت. غیرت و مردانگی در کار و تلاش برای کسب روزی حلال و بالا بردن شان و شوکت اجتماعی اعتباری داشت. کسی را با تخدیر و سستی و خمودگی راهی نبود الا جهت رفع عارضه ای و دردی. و با به یمن پیشرفت زندگی ماشینی و شهری و نهایتا با رسیدن به مراحل مختلف پیشرفت اعتیاد هم ارمغانی شد برای فرزندان همان قهرمانان بزرگمان که در گذر زمان رنگ اسطوره به خود گرفته اند. و البته چنین معضلی حاصل ضعف و کژروی افراد و مهمتر از آن نظام حاکمی که از وجود چنین بلایی سود می برد , است. فکر با عمل به آن است که به محک ارزش می نشیند , و چه ابزاری بهتر و راحت تر از این که قدرت عمل را از فرد و آن هم به دست خودش بگیری!

آنچنان که شاعران و نویسندگانمان گفته اند شیرین دلبند خسرو شد و نیز دل را به او سپرد. با تمام کژیهایی که خسرو به دلایل گوناگون داشت اما شیرین همچنان چشم دلش به او بود چرا که می دانست در پس آن کژرویهایش و در اعماق دلش به او دلبسته است. او حتی فرهادی را داشت که در عاشقی شهره عالم و آدم گشت و تا پای جان دلبسته اش بود. گرچه تا روزگاری دراز از آن عشق عمیق و خالص فرهاد بی اطلاع بود, اما زمانی هم که آگاه شد نه تنها در پی استفاده و بازیچه قراردادن وی برنیامد بلکه بارها به او گوشزد کرده بود که چه موقعیتی دارد. هیچگاه نخواسته بود که عشق و احساس وی را به بازی بگیرد و بر ناز خود بیافزاید و عاقبت نیز عاشق سرگشته جانش را در راه عشق پاک و خالص خود نهاد و به طور دردآوری جان داد. از آن طرف لیلی را هم این گونه می بینیم. از زمانی که عشق مجنون را نسبت به خودش درک کرد, با هیچ قیمتی حاضر نشد که وی را بفروشد. حتی مال و منال وافری که او را در بر گرفته بود نتوانست دلش را از بند مجنون رها کند چرا که به عشق و ارزش واقعی آن ایمان داشت. و همچنان تا آخرین نفس پایبندش بود. این دو مثال از عشق به دلیل همین ویژگیهای منحصر به فردشان است که در قصه و ادبیات ما جایگاه مهم و بالایی را یافته است و در پی آن برای مردم ما و در دورانهای مختلف الگویی باارزش بوده اندو از آن آموخته اند. اما اکنون ؟ انگار که افزایش تعداد عشق نمادی از پیشرفت و تمدن است. هر قدر دوستی و آنگاه ناروزنی بیشتر شود مایه بسی افتخار و  اقتدار است! راستی که به کجاییم؟ این دیگر از هر معضلی بدتر و ناپسندتر است.

می گویند زن تجلیگاه صفات جمالیه خداوند است و عشق از موهبتهای بی بدیل و والایی است که بهانه ای برای خلقت انسان قرار گرفته است. خداوند نمونه ای زمینی از زیباییهای روحی و ظاهری خود را در خلقت زن ترسیم کرد تا به هدفی اشاره کند که مورد نظر خود و جویندگان وی بوده است. عشق اگر واقعی بوده و به نیرنگ آلوده نباشد پدیده ای است کاملا جدی و پاک و زلال و نمی توان آن را انکار کرد. از هر پلیدی و پلشتی به دور بوده و مظهری است از ناز و نیاز فطری انسان که موجب پیدایش دیالکتیکی است جهت رسیدن به کمال و چه نیکو گفته است پائولو کوییلو که " عشق نبردی است  برای رسیدن به کمال " . اما امروزه چه بر سر این پدیده پاک و بی غش آورده اند این جماعت سبکسر ویرانگر. عشق را به چنان آلودگی ای آغشته اند که فقط می تواند به عنوان ابزاری برای اغفال و آنگاه از پای درآوردن دشمن به کار آید. عشق و دوستی را به لجن می کشند و آنگاه در وصف مناقبش چکامه سرایی می کنند. و البته چیزی جز لقلقه زبان نخواهد بود. ادبیات ما پر است از داستانها و آموزه های عشق و عاشقی اما به ندرت می توان از موارد نیرنگ و کلک در آن یافت مگر در موضوعات خاصی چون هجویات و هزلیات که کسی از ظاهر آن به عنوان متن آموزنده استفاده نمی کند بلکه در کنه کلامش همان ارزش و هنجار واقعی را درک می کند. اما این چنین نیرنگ و تخریب عشق و عاشقی چگونه به درون این جماعت حلول کرده است؟ آیا می توان این معضل را تماما نتیجه عصر ارتباطات و بخصوص ارتباطات فرامرزی دانست؟ بی شک تاثیر گذار است ولی نه کاملا. چه کسی به ما می آموزد که حتی با خودمان هم روراست نباشیم ؟ آیا این اشکال از خودمان نیست؟ البته که هست.

اصولا امروزه کمتر کسی را می توان یافت که توجهش به دیگری ناشی از حس دوستی و انسان دوستی باشد. در جامعه , محل کار , بین دوستان و آشنایان , و حتی بستگان دور و نزدیک کار به جایی رسیده است که هیچ سلام و احوالپرسی نیز بدون منفعت جویی نیست. تظاهر به دوستی و خاطر خواهی از هر نوعش ابزاری برای پیشبرد اهداف و رسیدن به مطامع شخصی شده و جالب اینکه برخلاف گله مندیهای گاهی اوقات افراد از ریا و تزویر در دوستی باز همین روش برای همه کاربرد دارد. تا آنجا آدم از هر سلام و اظهار دوستی بری و بیزار می شود و نسبت به هر کسی مظنون و بدگمان. رییسی که در پشت میز ریاست است محبوب دلها و زیبای نیازمندانش است, هر عشق و دوستی با وجود او و منافع حاصل از او محکوم به فنا و نیستی و بی ارزش است. و همین که از آن طرف میز به طرف دیگر منتقل شود همان پوچ و بی ارزشی است که لیاقت جواب سلام و احوالپرسی هم ندارد. عشق نمادین و اسطوره ای ما به اینجا رسیده است. و همچنان در این مسیر گام برمی دارد. عشق و دوستی دودوزه  با کلک جزیی از مرام و مسلک ما می شود و ملکه وجود غالب افراد خواهد شد. خوشا به حال آنان که منظر نگاه نظر کنندگان کیمیاگرند و گرنه در این راه علاج و درمانی نمی بینم.

در چنین روزگار و اوضاع و احوالی است که رستم دستان فاتح هفت خوان و دیو کش قهرمان و اسفندیار رویین تن و نوید دهنده راه رستگاری و نجات از ماموریت والای انسان دوستانه و میهن پرستانه خود چشم پوشیده و ره گردنه گیری و دزدی را پیشه خود کرده اند. آخر چه راهی راحت تر و پر سود تر از اینکه دو رقیب سرسخت و دو هماورد بی همتا در کنار یکدیگر تجارت بی رقیبی را بنیان گذارند و به سود سرشاری برسند. مگر آدمی چه می خواهد جز مواهب دست یافتنی از هر نوع و به هر قیمتی که آن هم به آسانی به دست می آید آنچه از آخرت و جهان مینوی گفته اند تخیلی بیش نیست. پس قدرت که باشد همه چیز دست یافتنی است. گفتنی ها بسیار است اما مجال اندک. و خلاصه کلام اینکه این جماعت کژرو و "کوچکوار گول خور" غافلند از اینکه خود در دور باطل به سر می برند و همچون کف روی آب اند که با آرامش آب آهنگ فنایشان نواخته می شود...

موضوعات پراکنده ای بود اما چاره ای جزنوشتن آن ندیدم